Köy Enstitüleri, Anadolu`nun birer aydınlanma meşaleleri olarak 17 Nisan 1940`ta kuruldu. Bugün Köy Enstitülerinin 66. kuruluş yıldönümü kutlanıyor.
Köy Enstitüleri yalnızca öğretmen yetiştiren kuruluşlar olmayıp, bulunduğu çevreyi araştıran, geliştiren ve çevrenin kalkınmasını da üstlenmiş kurumlar olarak ortaya çıkmıştır. Bu anlamda yerine getirdiği işlevin önemi tartışılamaz. Köy Enstitüleri kırsal yörede toplumsal, ekonomik ve kültürel kalkınmayı sağlamak; bu alanda ilgili gerekli elemanları yetiştirmek için kurulan yapılar olmuştur. Bu dönemde köy çocukları eğitildikten sonra köylerine tarımda, işte, sanatta, zenaatta ve sağlık alanlarında öğretmen olarak geri gönderilmişlerdir.
Çok değişik ve çarpıcı bir girişim olan Köy Enstitüleri hareketi belki de dünyaya örnek bir projedir. Ne yazık ki önemi halen yeterince anlaşılamamıştır. Köy Enstitülerinin başlıca amacı kırsal alanı kalkındırmak, köylüyü eğitmek ve eğitmenlerle köylüyü üretici duruma getirmekti.
Köy Enstitülerinde yaşam, dönemin öğretmen ve öğrencilerinin anlatımı ile tam “birliktelik, katılım, yetki” ve “sorumluluk” eksenlerine oturtulmuştur. Enstitülerde kararlar yönetici-öğretici-öğrenci üçlüsünün katkı ve onayıyla alınmıştır. Köy Enstitülerine eğitim anlamında yüklenen sorumluluk dönemin koşulları göz önünde bulundurulduğunda ağır ve anlamlıdır. Köy Enstitülerinde benimsenen anlayış o dönemde; “eğitim, üretim içindedir” şiarı olmuştur.
O döneme ülkemizin karşı karşıya bulunduğu zorlu koşullar ve uluslararası dinamiklerin ülkemiz üzerinde kurdukları psikolojik etkinin sonucu köy enstitüleri, soğuk savaşa kurban edilip kısa sürede kapatılarak tarihin raflarına kaldırılmıştır. Bunu takip eden süreçte ülkenin aydınlık geleceğinin eğitim projesi önce yatılı öğretmen okullarına, sonra yatılı okula, sonra da normal lise eğitimine zamana yayılarak bertaraf edilmiştir.
Bugün öğretmen yetiştirmeden başlayarak eğitim sisteminin yaşadığı pek çok sorunun kaynağında Köy Enstitülerinin kapatılması yatmaktadır. Köy Enstitülerinin kapatılması ülkemizdeki aydınlanma sürecinin durdurulması ve demokratik işleyişin sekteye uğratılması anlamına gelmiş, genel anlamda da demokrasimizin derin bir yara alması sonucunu doğurmuştur. “Aydınlanma ocaklarının” tamamen kapatıldığı 1950`li yıllar aynı zamanda Türkiye gericiliğin, bağnazlığın safına siyasi iktidar eliyle geçtiği yıllar olmuştur. Bu anlamda enstitülerin kapatılması Türkiye`nin aydınlanma tarihinde gericiliğin zaferi olarak yerini almıştır.
Eğitim Sen; öğretmen yetiştiren kurumların içerik ve nitelik bakımından tamamen yenilenmesi ve öğretmenlerin ülke koşullarını gözeterek yetiştirilmesi için mücadele vermektedir.
Eğitim Sen; özgür bilim, demokratik üniversite talebinin takipçisi olacaktır. Aklın ve bilimin egemen olduğu bir eğitim yapılanması için sürdürdüğümüz mücadelemizde, Köy Enstitülerinin kuruluşunda ve yaşatılmasında emeği geçen tüm eğitim emekçilerini saygı ile anıyor, Köy Enstitüleri`nin ilerici, demokrat ve aydınlanmacı geleneğine sahip çıkmaya devam edeceğimizin bilinmesini istiyoruz.
