OECD 2008 Bir Bakışta Eğitim Raporu: Türkiye’de Öğretmenler Çok Çalışıyor, Ama Az Kazanıyor

Eğitim ve bilim emekçileri, 5 Ekim Dünya Öğretmenler Günü‘nü kutlamaya hazırlanıyor. Öğretmenlik mesleği açısından uluslararası genel kabullerin simgesi sayılan 5 Ekim‘i, Türkiye‘deki öğretmenler her yıl biraz daha zorlaşan ekonomik, demokratik ve mesleki sorunlarla karşılıyor.

Her yıl olduğu gibi bu yıl da ILO, UNESCO, BM Kalkınma Programı, UNICEF Direktörleri ile Türkiye‘den sadece Eğitim Sen‘in üyesi olduğu Eğitim Enternasyoneli örgütünün Başkanı Thulas Nxesi tarafından yapılan ortak açıklamada da belirtildiği gibi, öğretmenlerin sorunları yeni tehditler karşısında daha da ağırlaşmakta ve Herkes İçin Nitelikli Temel Eğitim sağlanması hedefinin başarılması için öncelikle öğretmenlerin sorunlarının çözüme kavuşturulması, yaşam koşullarının iyileştirilmesi ve iş yüklerinin azaltılması gerekmektedir. Açıklamada da ifade edildiği üzere, bugün evrensel düzeyde temel eğitim hakkının herkes açısından yürürlüğe konması için dünya genelinde 18 milyondan daha fazla öğretmene ihtiyaç bulunmaktadır. Öte yandan, ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hasılaları‘ndan eğitime yapacakları yatırımın payını %6‘ya getirmelerinin birçok açıdan olumlu değişikliklere yol açabileceğinin belirtildiği açıklama, bu anlamda OECD ortalamasına yakın bir oran vermektedir. Ülkemizde ise GSYİH‘den eğitime ayrılan pay, hem OECD ortalamasının hem de uluslar arası örgüt temsilcilerin önerilerinin oldukça altında kalmaktadır. OECD Bir Bakışta Eğitim 2007 Raporu‘nda (s. 205) bu oran Türkiye için %4.1 gözükmektedir. Bu doğrultuda, eğitime ayrılan payın arttırılması talebimiz tüm dünyada, Hükümetin de her fırsatta kendisine referans olarak gösterdiği uluslar arası kuruluşlar tarafından desteklenmekte ve kabul görmektedir.

5 Ekim Dünya Öğretmenler Günü‘nü ulusal ve uluslararası alanda faaliyet yürüten eğitim örgütleri ve sendikalar, “Nitelikli Eğitim İçin Nitelikli Öğretmen” anlayışını temel yaklaşım olarak benimsemiştir. Eğitimin ve eğitim emekçilerinin niteliğini olumsuz yönde etkileyen bütün sorunların giderilmesi talebi, her yıl olduğu gibi bu yıl da 5 Ekim Dünya Öğretmenler Günü‘nde yeniden öne çıkmaktadır.

Eğitim emekçileri, özlük hakları ile sosyal haklarını kullanma konusunda yıllardır büyük sıkıntılar yaşamaktadır. Sorunlarımızın çözüm üretileceği yerde her yıl katlanarak büyümesi tüm eğitim emekçilerini olumsuz etkilemektedir. Ülkemizde öğretmenler yoksulluk sınırının altında, memur ve hizmetliler açlık sınırında maaş almaktadır. Hükümetin eğitimi ve eğitim emekçilerinin taleplerine kulaklarını tıkamış olması, yaşanan yoksulluğu mutlak olarak arttıracak, diğer ülkelerde çalışan eğitim emekçileri ile aramızdaki sosyo-ekonomik uçurumu daha da büyüyecek niteliktedir.

Türkiye ile diğer OECD üyesi ülkelerde çalışan öğretmenlerin yıllık toplam çalışma sürelerini karşılaştırdığımızda, 5 Ekim‘in neden bir mücadele günü olarak görülmesi gerektiği daha iyi anlaşılabilir. OECD tarafından hazırlanan Bir Bakışta Eğitim 2008 Raporu‘na dayanan araştırmamız, ülkemizde öğretmenlerin içinde bulunduğu gerçek durumu gözler önüne sermektedir.

Tablo 1: Bazı OECD Ülkelerinde Öğretmenlerin

Yıllık Toplam Çalışma Saatleri

Kaynak: OECD Bir Bakışta

Eğitim Raporu (2008), syf:466.

Tablo 1‘de de görüleceği gibi, OECD üyesi ülkeler içinde Türkiye, Macaristan ve Japonya ile birlikte en fazla çalışma saatine sahip olan 3 ülke arasındadır. OECD verilerine göre 2008 yılında Türkiye‘de bir öğretmen ortalama 1832 saat çalışmaktadır. Tabloda, OECD ülkeleri içinde öğretmenlerin çalışma saatinin en az olduğu ülke İskoçya‘dır. İskoçya‘yı sırasıyla 1425 saatle İspanya, 1440 saatle Portekiz, 1652 saatle Çek Cumhuriyeti ve diğer ülkeler izlemektedir. Türkiye‘nin de üyesi olduğu 35 üyeli OECD‘nin çalışma saati ortalaması 1662 saattir. Türkiye‘de öğretmenler, OECD ortalamasından her yıl 170 saat daha fazla çalışmakta, ancak daha düşük ücret almaktadır.

OECD Bir Bakışta Eğitim 2008 Raporu‘nda da belirtildiği gibi, ders saati ile toplam çalışma saati kavramları arasında fark bulunmaktadır. Ders saati, bir öğretmenin yıl boyunca girdiği toplam dersin saatini ifade ederken, çalışma saati kavramı bir yıl boyunca girilen toplam dersin süresine velilerle görüşme, sınavlar için hazırlık yapılması, ders hazırlığı, sınav kağıtlarının hazırlanması ve okunması, öğrencilere danışmanlık, okulla ilgili genel görevler ve personel toplantısı gibi faaliyetlerin de eklenmesiyle hesaplanmaktadır. OECD‘nin hesaplaması, doğal olarak toplam çalışma saati üzerinden yapılmıştır. Tüm bu unsurları göz önüne aldığımızda, öğretmenlerin yıllık toplam çalışma saatleri esasına göre, Türkiye‘de öğretmenlerin yükünün ağır, aldıkları karşılığın ise diğer ülkelerdeki meslektaşlarına göre oldukça az olduğu görülmektedir.

Tablo 2: Bazı OECD Ülkelerine Göre Yıllık Öğretmen Maaşlarının

Karşılaştırılması (ABD Doları)

Not: OECD tarafından dikkate alınan ücretler, brüt olarak hesaplanmıştır.

Kaynak: OECD Bir Bakışta Eğitim 2008 Raporu, Syf: 452.

Tablo 2‘de OECD üyesi bazı ülkelere göre ilköğretim okullarında başlangıç ve en üst dereceye ulaşmış öğretmenlerin yıllık toplam brüt maaşları dolar bazında ve karşılaştırmalı olarak görülmektedir. Tablodan da anlaşıldığı gibi, en düşük öğretmen maaşı veren ülkeler başlangıç maaşında Türkiye ve Macaristan‘dır. Bu durum, yıllık toplam çalışma saatleri göz önüne alındığında, Türkiye‘de öğretmenler açısından daha da kötüleşmektedir. Zira Türkiye‘de öğretmenler daha çok çalışmakta, daha az kazanmaktadır. Ortalama olarak bakıldığında Türkiye, OECD ülkeleri içinde öğretmenlerine en az maaş veren ülke olma unvanını bu yıl da kimseye kaptırmamıştır.

OECD‘nin istatistikleriyle baktığımızda, göreve yeni başlamış bir ilkokul öğretmeni yılda brüt olarak Avusturya‘da 27.649 dolar, Çek Cumhuriyeti‘nde 18.591 dolar, İspanya‘da 33.024 dolar, Fransa‘da 23.317 dolar, İskoçya‘da 29.498 dolar, Portekiz‘de 20.072 dolar, İtalya‘da 21.211 dolar, Yunanistan‘da 26.262 dolar, Güney Kore‘de ise 30.528 dolar maaş almaktadır. Aynı şartlarda bir öğretmen Türkiye‘de yılda toplam 12.670 dolar, Macaristan‘da ise 11.788 dolar kazanmaktadır. Okula yeni başlayan bir öğretmenin maaşı açısından OECD ortalaması 27.828 dolardır. Türkiye, okula yeni başlayan bir öğretmen maaşında OECD ülkeleri içinde sondan ikinci sıradadır.

OECD ülkelerini en üst derecede olan bir ilköğretim okulu öğretmeninin yıllık toplam geliri açısından değerlendirdiğimizde Avusturya‘da en üst derecedeki bir öğretmenin maaşı 54.914 dolar, Çek Cumhuriyeti‘nde 28.974 dolar, İspanya‘da 47.695 dolar, Fransa‘da 46.280 dolar, İskoçya‘da 47.050 dolar, Portekiz‘de 51.552 dolar, İtalya‘da 35.686 dolar, Yunanistan‘da 38.525 dolar, Güney Kore‘de ise 84.263 dolardır. OECD ülkeleri ortalaması 46.290 dolardır. Türkiye‘de ise en üst derecedeki öğretmenin yıllık maaşı sadece 15.780 dolardır.

Dikkat edileceği gibi, OECD ülkelerinde, göreve yeni başlayan ve en üst derecedeki öğretmenlerin maaşları arasında, meslekte deneyim kazanılan yıllar ilerledikçe belirgin bir fark ortaya çıkarken, Türkiye‘de böyle bir durum söz konusu değildir. Türkiye‘de göreve yeni başlayan bir öğretmen yılda 12.670 dolar kazanıyorken, en üst derecedeki bir öğretmenin aldığı maaş sadece brüt 15.780 dolardır. Bazı OECD ülkelerinde göreve yeni başlayan bir öğretmenle, en üst derecedeki bir öğretmenin aldığı maaş arasındaki fark iki, hatta üç katına çıkarken, Türkiye‘de bu fark sadece 3.110 dolardır. Başka bir ifade ile, Türkiye‘de yıllarda eğitim hizmeti verip en üst dereceye yükselen bir öğretmenin yıllık kazancı, göreve yeni başlayan bir öğretmenden sadece 3.110 dolar fazladır. Bu rakam o kadar azdır ki, diğer OECD ülkeleri ile kıyaslama bile yapılamaz.

Türkiye‘de çalışan öğretmenler, diğer OECD ülkelerindeki meslektaşları ile sadece ekonomik anlamda değil, sosyal ve özlük hakları bakımından da geri durumdadır. Öğretmenlerimiz, görevlerini büyük sıkıntılara katlanarak yerine getirmeye çalışmakta, ancak hak ettikleri karşılığı bir türlü alamamaktadır.

Türkiye‘de öğretmenlerimiz diğer ülkelerdeki meslektaşlarına göre daha çok çalışmakta, daha çok yorulmakta ve ne yazık ki diğer ülkelerdeki meslektaşlarından daha az maaş almak zorunda kalmaktadır. OECD verileri, Türkiye‘nin öğretmenlerinin karşı karşıya olduğu sefalet tablosunu tüm çıplaklığıyla ortaya koymaktadır. Tablo 3 ve 4‘te, öğretmenlerin kıdemlerine göre farklı ülkelerde farklı tüketim kalemlerini satın alabilmeleri için çalışmaları gereken saat miktarı görülmektedir.

Tablo 3: İlköğretim başlangıç düzeyinde bir öğretmenin çeşitli ürünleri satın alabilmesi için kaç saat çalışması gerekiyor? (3 Ekim 2008 kuru, 1 ABD Doları: 1.30 YTL)

Buzdolabı 1300 YTL: 1000 ABD Doları, Ayakkabı 150 YTL: 115 ABD Doları, Takım Elbise 550 YTL: 420 ABD Doları olarak hesaplanmıştır. Saat ücretleri, yıllık toplam brüt ücretlerin toplam çalışma saatine bölünmesi ile elde edilmiş ve hesaplamalar buna göre yapılmıştır.

Kaynak: http://www.hepsiburda.com/

Tablo 3‘te görüldüğü gibi, ilköğretimde göreve yeni başlamış bir öğretmenin 1300 YTL tutarındaki bir buzdolabını satın alabilmesi için Avusturya‘da 64.5, İspanya‘da 43, Yunanistan‘da 67, Portekiz‘de 71 saat çalışması gerekirken Türkiye‘de 143 saat çalışması gerekmektedir. Yine 150 YTL tutarında bir kışlık ayakkabı satın alabilmek için göreve yeni başlamış öğretmenin İspanya ve İskoçya‘da 5, Yunanistan‘da 8, Portekiz‘de 8, Türkiye‘de ise 16.5 saat çalışmak zorundadır.

Tablo 4: İlköğretim en üst derecedeki bir öğretmenin çeşitli ürünleri satın alabilmesi için kaç saat çalışması gerekiyor? (1 ABD Doları: 1.30 YTL)

Eğitim-Sen\'e Üye Ol! - Ön Üyelik Formu