Siyasal İslam, Din Eğitimi ve İmam Hatipler Gerçeği

1917 Ekim Sosyalist Devriminin gerçekleşmesinin ardından büyük bir bunalıma giren kapitalizmin kendisine krizden çıkış yolları aradığına tanık oluyoruz. Bu tarihlerde kapitalizmin azgın sömürüsüne karşı ulusal ve sosyal kurtuluş başkaldırılarının dünya genelinde yaygınlaşmaya başlaması kapitalist dünyanın krizlerinin derinleşmesine neden oldu. Yeni arayışlara giren kapitalizmin özellikle Müslüman ülkelerde siyasal islamın gelişmesine katkıda bulunduğunu görüyoruz.

Türkiye`de Ulusal Kurtuluş Savaşı ardından dinsel gericiliğe karşı göreli bir tavır alındığını söyleyebiliriz. Tavır; Tekke ve Zaviyelerin kapatılması giyim kuşamda bir Takım yenilikler olarak gerçekleştirilmiştir. 2. paylaşım savaşı sonrasında ise sosyalist sistemin dünyada yaygınlaşmaya başlaması, Türkiye`nin bu gelişmelerden etkilenmesi olasılığına karşılık insanları birleştirici etkisi nedeni ile dinin-siyasal islamın kapitalizm eliyle açıktan desteklenmesine tanık oluyoruz. Kapitalizmin bu politikası Türkiye`de sonuçlarını göstermeye başlamış ve 1949`da dönemin iktidar partisi CHP eliyle ilk İmam Hatip Kursları açılmıştır. Aynı yıl içerisinde din dersleri 4 ve 5. sınıflarda seçmeli okutulmak üzere eğitim öğretim müfredatına konmuştur. Tamamlayıcı bir unsur olarak aynı yıl CHP`nin önerisi ile Ankara Üniversitesi bünyesinde İlahiyat Fakültesi açılmıştır.

1953`te Amerika`nın SSCB`yi Ortadoğu`da kuşatma politikası devreye sokuldu ve yeşil kuşak ülkeleri olan İran, Irak, Pakistan ve Türkiye Bağdat Paktı`nı kurdu. Bu olay dört Müslüman ülkenin birbirine yakınlaşmasına neden oldu. Böylece 1950`lerde Türkiye`de siyasal islama kapılar sonuna kadar açıldı. 1951`de DP`nin izniyle Ankara, İstanbul, Aydın, Isparta, Maraş, Konya, ve Kayseri`de imam-hatip okulları açıldı. Takip eden yıllarda sayıları hızla artan İmam Hatiplere ek olarak 1956`da orta okullara din dersi konması süreci eklenir. 1960`da islam enstitüleri açılır.

27 Mart 1960 askeri darbesinden hiç yara almadan sıyrılan islami hareket, DP yerine kurulan AP döneminde iyice palazlandırıldı. Bu arada liselere de din dersi konuldu. 26 Ocak 1970`de Milli Nizam Partisi kurularak, islami hareket parlamentoda partileşti. 1971 askeri darbesinin ardından 1972`de MNP`nin siyasi uzantısı Milli Selamet Partisi kuruldu.

MSP, 73 seçimlerinden sonra CHP ile koalisyona girdi. İktidar ortağı MSP, islami hareketin geliştirilmesi için devlet desteğinden olabildiğince yararlandı. MSP`nin koalisyon ortağı olduğu dönemde imam-hatiplerin sayısı hızla artmıştır. Sadece 1974 yılında 33 imam-hatip okulu açılmıştır. Ayrıca alınan bir kararla meslek liselerinden (tabiki İmam Hatip Liselerinden de) mezun olan öğrencilerin tamamının üniversite giriş sınavlarına girebilmeleri sağlanmıştır.

İslamın siyasallaşması devlet eliyle 1976 yılında I.MC hükümeti tarafından iyice hızlandırılmıştır. MC hükümeti temsilcisinin de katıldığı Pakistan`ın Rovipindi Kentindeki bir konferansta islamın siyasallaşması yönünde önemli kararlar alınmıştır. Bu kongrede eğitimle ilgili alınan kararların bazıları şunlardır:

İslam ülkelerindeki tüm üniversitelerde “Siret Kürsüleri” kurulmalıdır.Arapça`nın okullarda zorunlu dil dersi olarak okutulması sağlanmalıdır.İslami öğreti, ilkokuldan başlayarak üniversitelere kadar ders olarak okutulmalıdır.İlkokulda Kuran`ın en az beş bölümü, ortaokul ve liselerde tümünün ezberletilmesi zorunlu olmalıdır.İslam ülkelerinin, tamamında islam enstitüleri açılarak, islam kültürü araştırılmalıdır.Gündüz çalışanlar için islamiyeti öğretecek gece enstitüleri yada akşam kursları açılmalıdır.

Bu konferanstan hemen sonra 1977`de Ankara`da Dünya İslam Talebe Federasyonu Konferansı ile Siretu`n-Nebi Konferansı toplanmıştır. Aynı yıl Mekke`de toplanan 1.Dünya İslami Eğitim Konferansında İslamın siyasallaşmasında en önemli faktör olan eğitimin amacı üzerinde durulmuş ve bunun için oldukça önemli kararlar alınmıştır.

Bu kararlara göre;

“Din bilgisini, geleneksel resmi din dersleri ile sınırlandırmayınız. İslami eğitimin amacı, müslüman bir erkek ve kadın meydana getirmektir. Ezberlenecek ve eğitim yılının ortasında sorulacak birbirinden kopuk birkaç dini bilgi parçasıyla bu hedefe varılmaz. İlahi kanunu günlük yaşamımızda uygulamalı, ev ve sokağın islami öğreti ve değerleri ile destekleyip pekişmesini sağlamalıyız. Diğer program ve dersler arzulanan dini bilincin doğmasına ve gelişmesine katkıda bulunacaktır.”

Türkiye yukarıda ana hatları ile anlatılan gidişe 80`li yıllarda 24 Ocak kararları ve 12 Eylül askeri yönetimiyle katıldı. 12 Eylül cuntası gerici hareketin önünü açtı. Sermaye iktidarının korunması için islami ideolojiyi yaygınlaştırdı. 12 Eylül cuntasıyla devam eden süreçte ülkenin dört bir yanında imam-hatipler, kuran kursları açıldı. Askeri yönetimin iş başında bulunduğu 1980 yılında 35 imam-hatip okulu açıldı. Türk-İslam sentezci cuntanın 1982 Anayasa`sının 24.maddesiyle din eğitimi devlet güvencesine alınır. Sözü edilen 24.maddeye göre, “din dersleri ilk ve ortaöğretim kurumlarında zorunludur.” Din ve ahlak eğitimi devletin gözetimi altında yapılacaktır. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun 12.maddesi ise şöyledir. “Din Kültürü ve ahlak öğretimi ilk ve ortaokullarda, lise ve dengi okullarda okutulan zorunlu dersler arasındadır.” Aynı kanunun 32.maddesi ise “imam-hatip liseleri imamlık, hatiplik ve kur`an kursu öğreticiliği gibi dini hizmetlerin yerine getirilmesi ile ilgili elemanları yetiştirmek üzere Milli Eğitim Bakanlığı`nca açılan orta öğretim sistemi içinde hem mesleğe hem yüksek öğretime hazırlayıcı programlar uygulayan öğretim kurumlarıdır” der.

İHL`lerin Hükümetlere Göre Dağılımı:

Bu İmam Hatip Liselerinin neredeyse yarısının yatılı eğitim verdiği gerçeği görüldüğünde, düşük ve orta gelir grubundaki ailelerin dini eğitim veren bu okulları tercih etmesi önemli bir etken olduğu savını da beraberinde getirir. 1997 yılı itibariyle 609 İmam Hatip Lisesinden %43`ünün pansiyonlu ve yatılı olduğunu söylemek gerekir. İmam Hatiplilerin ileride görev almak istedikleri meslekler ise %20 din adamı olmak isterken %37.7 devlet adamı %28.2`si de özel sektör yöneticisi olmak istiyor.

Ülkemizde din eğitimine destek veren örgün eğitim kurumlarından birisi de özel okullardır. Kapalı ilişkiler biçiminde faaliyet gösteren tarikat ve cemaatler, açtıkları özel okullar ile kendi müritlerini ve sempatizanlarını yetiştirmektedirler.

Bugün ülkemizde gizli bir biçimde çalışmalarda bulunan tarikatların yurt içi ve yurt dışında tarikat ve cemaatlerin çalışma alanları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Tabloda görüldüğü gibi eğitim alanında en fazla çalışma gösteren gruplar nurculardır. Bu grubun kurduğu okulların bir bölümü ya vakıf, yada şirket tarafından oluşturulmuştur. Bırakın sıradan özel okulları, Özel Fen Liselerinin kurucularına baktığımızda tarikatların bu eğitim kurumlarına da el attığını görmekteyiz.

İslami Gruplar ve Eğitim Kültür Alanındaki Faaliyetlerinin Sayısal Tablosu

Yukarıda sıralanan islami gruplar dışında günümüzde din eğitimine hizmet veren kurum ve kuruluşlar;

Türk Diyanet Vakfı (TDV)
Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB)
Yüksek Öğretim ve İlahiyat Fakültesi
İmam Hatip Okulları
Özel Okullar
Camiler ve Kur`an kurslarıdır.

TDV kurulduğu tarihten itibaren, eğitim kurum ve hizmetlerine her seviyede katkıda bulunmayı kaçınılmaz bir görev kabul etmiştir. TDV, eğitim faaliyetlerini en karlı, en üretken yatırım olarak da görmektedir. TDV`nin bugüne kadar yaptığı eğitim faaliyetlerini birkaç grup altında incelemek mümkündür.

Bunlar

1. a) Öğrenci yurtları
   b) Kuran Kursları
   c) Çeşitli burs ve yardımlar

2003-2004 Eğitim Öğretim Yılı Başında İmam Hatip Meslek Liseleri İle İlahiyat Fakültelerindeki Öğretim Üyesi ve Öğrenci Sayısı:

1997-1998 Eğitim öğretim yılında İmam Hatip Lisesi, Anadolu İmam Hatip Lisesi ve Çok Programlı Lise sayısı toplamı 609`dur. Bu liselere devam eden öğrenci sayısı ise 178.000`dir. İmam Hatip Liselerinin ortaokul bünyesinde 1996-1997 eğitim öğretim yılında 214.000 öğrenci okumaktadır. 8 yıllık zorunlu eğitime geçilmesinin ardından 2002-2003 eğitim öğretim yılı sonunda toplam İmam Hatip Lisesi sayısı 536, öğrenci sayısı ise 70.000 civarındadır. İmam Hatip Liselerinin ortaokul bölümlerinin kapanmasının bu sayının düşmesinde önemli etkileri olmuştur. Türkiye genelinde geçen yıl İmam Hatip Liselerine 23.000 öğrenci kayıt olurken bu yıl %50 artarak kayıt olan öğrenci sayısı 35.000`e ulaştı.

Tüm bu olguların doğal sonucu olarak, MSP yerine kurulan RP 90`lı yıllarda hızlı bir atılım gerçekleştirdi. 94`de ülkedeki bir çok yerel yönetimi ele geçirdi. 1996`ya gelindiğinde ise 12 Eylül faşizmi ve daha sonrasında gelen ANAP dönemiyle yolu açılan islami hareket ülkede solunda yarattığı boşluğu doldurarak sermaye tarafından iktidar yapıldı. Burjuvazi girdiği krizi, düzen partileri arasında en geniş ve sağlam örgüt yapısına sahip RP`nin iktidar yapılmasıyla çözmeye çalıştı. RP`nin iktidar olmasında halkın dini inançlarını ve kötü yaşam ve çalışma koşullarını, mevcut düzene karşı gelişen tepkilerini istismara dayanan demogojik propagandasının da büyük etkisi vardır.

28 Şubat sürecinin ardından Refah Yol Hükümetinin işbaşından uzaklaştırılması ile islami harekette iki başlı bir yol ayrımının ortaya çıktığını söyleyebiliriz. Bu yol ayrımında büyük bölümü İmam Hatip Lisesi mezunu olan AKP iktidara taşındı.

Alaaddin DİNÇER
GENEL BAŞKAN

Eğitim-Sen\'e Üye Ol! - Ön Üyelik Formu