Anayasa Mahkemesi, öğretmenliğin kariyer basamaklarına ayrılmasını düzenleyen ve 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Yasası ile 657 sayılı Devlet Memurları Yasasında değişiklik yapan 5204 sayılı Yasanın iptali için CHP nin başvurduğu davada 21 Mayıs 2008 Çarşamba günü yapılan toplantıda karar vermiştir.
2004/83 Esas numaralı dosyada verilen karar şu şekildedir.
Dava, Samsun Milletvekili Haluk KOÇ, Kars Milletvekili Selami YİĞİT ile birlikte 119 milletvekilinin başvurusu ile açılmıştır.
Davada, 30.6.2004 günlü, 5204 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu ve Devlet Memurları Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun`un;
1- 1. maddesiyle 14.6.1973 günlü, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu`nun 43. maddesinin sonuna eklenen fıkraların,
2- 2. maddesiyle 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu`nun 152. maddesinin “II- Tazminatlar” kısmının “B- Eğitim, Öğretim Tazminatı” bölümünün birinci fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fıkranın,
iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi istenmiştir
Anayasa Mahkemesi; 5204 sayılı Yasa`nın:
A- 1. maddesiyle 14.6.1973 günlü, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu`nun 43. maddesinin sonuna eklenen;
1- Birinci fıkranın REDDİNE,
2- İkinci fıkranın;
a- ” … hizmet içi eğitim, …” ibaresinin İPTALİNE,
b- Kalan bölümünün REDDİNE,
3- Üçüncü fıkranın REDDİNE,
4- Dördüncü fıkranın REDDİNE,
5- Beşinci fıkranın;
a- ” … hizmet içi eğitim, …” ibaresinin İPTALİNE,
b- Kalan bölümünün REDDİNE,
6- Altıncı fıkranın;
a- ” … sınava katılacaklarda aranacak en az çalışma süresi, …”, “… alanında ya da eğitim bilimleri alanında tezli yüksek lisans veya doktora öğrenimini tamamlamış olanlardan uzman öğretmenlik veya başöğretmenlik için aranacak kıdem, …”, ” … branşlar temelindeki uzman öğretmenlik ve başöğretmenlik sayıları, …”, “… ile diğer hususlar …” ibarelerinin İPTALİNE,
b-Kalan bölümünün REDDİNE,
7- Yedinci fıkranın İPTALİNE,
B- 2. maddesiyle 657 sayılı Yasa`nın 152. maddesinin “II- Tazminatlar” kısmının “B- Eğitim, Öğretim Tazminatı” bölümünün birinci fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fıkranın REDDİNE,
C- 1. maddesiyle 1739 sayılı Yasa`nın 43. maddesinin sonuna eklenen altıncı fıkranın, iptal edilen ibareleri nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan kalan bölümünün de 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun`un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE,
D- İptal hükümlerinin, KARARIN RESMÃ GAZETE`DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
5204 sayılı Yasa`nın:
- A) 1- maddesiyle1739 sayılı Yasa`nın 43. maddesinin sonuna eklenen;
a- Birinci fıkraya,
b- İkinci fıkranın ” … hizmet içi eğitim, …” ibaresi dışında kalan bölümüne,
c- Üçüncü fıkraya,
d- Dördüncü fıkraya,
e- Beşinci fıkranın ” … hizmet içi eğitim, …” ibaresi dışında kalan bölümüne,
2- 2. maddesiyle 657 sayılı Yasa`nın 152. maddesinin “II- Tazminatlar” kısmının “B- Eğitim, Öğretim Tazminatı” bölümünün birinci fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fıkraya,
yönelik iptal istemleri, 21.5.2008 günlü, E. 2004/83, K. 2008/107 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkra ve bölümlere ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE,
- B) maddesiyle 1739 sayılı Yasa`nın 43. maddesinin sonuna eklenen;
1- İkinci fıkrada yer alan ” … hizmet içi eğitim, …” ibaresine,
2- Beşinci fıkrada yer alan ” … hizmet içi eğitim, …” ibaresine,
3- Altıncı fıkraya,
4- Yedinci fıkraya,
ilişkin iptal hükümlerinin süre verilerek yürürlüğe girmesinin ertelenmesi nedeniyle bu fıkra ve ibarelere yönelik YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE,
karar verilmiştir.
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Yasasının, Anayasa Mahkemesince iptali istenen 5204 sayılı Yasa ile değiştirilen ‘Öğretmenlik` başlıklı 43. maddesi şu şekildedir;
“Öğretmenlik, Devletin eğitim, öğretim ve bununla ilgili yönetim görevlerini üzerine alan özel bir ihtisas mesleğidir. Öğretmenler bu görevlerini Türk Milli Eğitiminin amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak ifa etmekle yükümlüdürler.
Öğretmenlik mesleğine hazırlık genel kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon ile sağlanır.
Yukarıda belirtilen nitelikleri kazanabilmeleri için, hangi öğretim kademesinde olursa olsun, öğretmen adaylarının yüksek öğrenim görmelerinin sağlanması esastır. Bu öğrenim lisans öncesi, lisans ve lisans üstü seviyelerde yatay ve dikey geçişlere de imkan verecek biçimde düzenlenir.
(Ek fıkra: 30/6/2004-5204/1 md.) Öğretmenlik mesleği; adaylık döneminden sonra öğretmen, uzman öğretmen ve başöğretmen olmak üzere üç kariyer basamağına ayrılır. Adaylık dönemini başarıyla tamamlayanlar mesleğe öğretmen olarak atanır.
(Ek fıkra: 30/6/2004-5204/1 md.) Kariyer basamaklarında yükselmede kıdem, eğitim (hizmet içi eğitim, lisansüstü eğitim), etkinlikler (bilimsel, kültürel, sanatsal ve sportif çalışmalar) ve sicil (iş başarımı) puanları ile sınav sonuçları esas alınır. Değerlendirme 100 tam puan üzerinden yapılır. Değerlendirme puanının % 10`unu kıdem, % 20`sini eğitim, % 10`unu etkinlikler, % 10`unu sicil (iş başarımı) ve % 50`sini de sınav puanı oluşturur.
(Ek fıkra: 30/6/2004-5204/1 md.) Kariyer basamaklarında yükselecekler değerlendirme puanlarına göre başarı sıralamasına alınır. Değerlendirmeye alınmak için sınav tam puanının en az % 60`ını almış olmak şartı aranır.
(Ek fıkra: 30/6/2004-5204/1 md.) Sınav yılda bir defa olmak üzere ÖSYM`ce yapılır.
(Ek fıkra: 30/6/2004-5204/1 md.) Alanında ya da eğitim bilimleri alanında tezli yüksek lisans öğrenimini tamamlamış öğretmenlerden uzman öğretmenlik, doktora öğrenimini tamamlamış olan öğretmenlerden ise başöğretmenlik için sınav şartı aranmaz. Bu durumda olan öğretmenler kıdem, hizmet içi eğitim, etkinlikler (bilimsel, kültürel, sanatsal ve sportif çalışmalar) ve sicil (iş başarımı) ölçütlerine göre değerlendirilir.
(Ek fıkra: 30/6/2004-5204/1 md.) Öğretmenlik kariyer basamaklarında yükseleceklerin gireceği sınav, sınava katılacaklarda aranacak en az çalışma süresi, hizmet içi eğitim veya lisansüstü eğitim nitelikleri, her bir değerlendirme ölçütüne ilişkin hususlar ve puan değerleri, alanında ya da eğitim bilimleri alanında tezli yüksek lisans veya doktora öğrenimini tamamlamış olanlardan uzman öğretmenlik veya başöğretmenlik için aranacak kıdem, hizmet içi eğitim, etkinlikler (bilimsel, kültürel, sanatsal ve sportif çalışmalar) ve sicil (iş başarımı) şartları ve puan değerleri, branşlar temelindeki uzman öğretmenlik ve başöğretmenlik sayıları, yükselmeye ilişkin usul ve esaslar ile diğer hususlar Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşleri alınarak Millî Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
(Ek fıkra: 30/6/2004-5204/1 md.) Toplam serbest öğretmen kadro sayısı içinde, başöğretmen oranı % 10, uzman öğretmen oranı % 20`dir. Bakanlar Kurulu bu oranları bir katına kadar yükseltmeye yetkilidir.”
657 sayılı Devlet Memurları Yasasının, Anayasa Mahkemesince iptali istenen 5204 sayılı Yasa ile değiştirilen 152. maddesinin “II- Tazminatlar” kısmının “B- Eğitim, Öğretim Tazminatı” bölümünün birinci fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fıkra şu şekildedir;
Eğitim ve Öğretim Hizmetleri Sınıfına dahil öğretmen unvanlı kadrolarda fiilen öğretmenlik yapanlara; (Öğretmen unvanlı kadrolarda bulunanlardan okul müdürü ve okul müdür yardımcısı, yönetici ve eğitim uzmanı olarak görevlendirilenler ile cezaevi okullarında çalışan öğretmenler dahil ilköğretim Müfettişleri hariç olmak üzere)
(Ek fıkra: 30/6/2004-5204/2 md.) Birinci fıkrada sayılanlardan ayrıca;
- a) Başöğretmen unvanını kazanmış olanlara % 40`ına,
- b) Uzman öğretmen unvanını kazanmış olanlara % 20`sine,
kadar, bu nispetleri aşmamak üzere Bakanlar Kurulunca belirlenecek esas, ölçü ve nispetler dahilinde yukarıdaki tazminatlar ödenir.
Anayasa Mahkemesi kararı ne anlama gelmektedir ?
– Anayasa Mahkemesi, 5204 sayılı Yasa`nın 1. maddesiyle 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Yasasının 43. maddesinin sonuna eklenen birinci fıkranın REDDİNE ilişkin kararı ile öğretmenlik mesleğinin kariyer basamaklarına ayrılmasını genel olarak Anayasaya aykırı bulmamıştır.
– 5204 sayılı Yasa`nın 1. maddesiyle 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Yasasının 43. maddesinin sonuna eklenen ikinci fıkrada yer alan “…hizmet içi eğitim,…” ibaresinin İPTALİNE yönelik kararı ile, kariyer basamaklarında yükselmede hizmetiçi eğitim için ayrıca puan verilemeyecektir. İkinci fıkranın kalan bölümüne ilişkin olarak iptal kararı verilmediğinden kariyer basamaklarında yükselmede, kıdem, eğitim (lisansüstü eğitim), etkinlikler (bilimsel, kültürel, sanatsal ve sportif çalışmalar) ve sicil (iş başarımı) puanları ile sınav sonuçları esas alınabilecek, değerlendirme 100 tam puan üzerinden yapılacak, değerlendirme puanının % 10`unu kıdem, % 20`sini eğitim, % 10`unu etkinlikler, % 10`unu sicil (iş başarımı) ve % 50`sini de sınav puanı oluşturacaktır..
– Anayasa Mahkemesinin, 5204 sayılı Yasa`nın 1. maddesiyle 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Yasasının 43. maddesinin sonuna eklenen üçüncü ve dördüncü fıkranın iptali isteminin REDDİNE ilişkin kararı ile; kariyer basamaklarında yükselecekler, değerlendirme puanlarına göre başarı sıralamasına alınacak, değerlendirmeye alınmak için sınav tam puanının en az % 60`ını almış olmak şartı aranacak,.sınav yılda bir defa olmak üzere ÖSYM`ce yapılacaktır.
– 5204 sayılı Yasa`nın 1. maddesiyle 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Yasasının 43. maddesinin sonuna eklenen beşinci fıkrada yer alan “…hizmet içi eğitim,…” ibaresinin İPTALİNE kalan kısmının iptali isteminin REDDİNE yönelik kararı ile, alanında ya da eğitim bilimleri alanında tezli yüksek lisans öğrenimini tamamlamış öğretmenlerden uzman öğretmenlik, doktora öğrenimini tamamlamış olan öğretmenlerden başöğretmenlik için sınav şartı aranmayacak, bu durumda olan öğretmenler kıdem, etkinlikler (bilimsel, kültürel, sanatsal ve sportif çalışmalar) ve sicil (iş başarımı) ölçütlerine göre değerlendirilecek, hizmetiçi eğitim için ayrıca puan verilemeyecektir.
– 5204 sayılı Yasa`nın 1. maddesiyle 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu`nun 43. maddesinin sonuna eklenen altınca fıkrada yer alan, “…sınava katılacaklarda aranacak en az çalışma süresi, …”, “…alanında ya da eğitim bilimleri alanında tezli yüksek lisans veya doktora öğrenimini tamamlamış olanlardan uzman öğretmenlik veya başöğretmenlik için aranacak kıdem,…”, “…branşlar temelindeki uzman öğretmenlik ve başöğretmenlik sayıları…”, “… ile diğer hususlar …” ibarelerinin İPTALİNE kalan kısmının iptali isteminin REDDİNE yönelik kararı ile, belirtilen konuların yönetmelikle düzenleneceğinin belirtilmesi anayasa aykırı bulunmuştur. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, altıncı fıkranın kalan bölümünün uygulama olanağı kalmadığını belirterek, fıkranın iptaline karar vermiştir.
– Anayasa Mahkemesi, 5204 sayılı Yasa`nın 1. maddesiyle 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Yasasının 43. maddesinin sonuna eklenen yedinci fıkranın tümüyle İPTALİNE karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi, toplam serbest öğretmen kadro sayısı içinde, başöğretmen oranının % 10, uzman öğretmen oranının % 20 olmasını ve bu oranın Bakanlar Kurulunca bir katına kadar yükseltmeye yetkili olmasını anayasaya aykırı bulmuştur.
– Anayasa Mahkemesi, 5204 sayılı Yasanın 2. maddesiyle, 657 sayılı Yasa`nın 152. maddesinin “II- Tazminatlar” kısmının “B- Eğitim, Öğretim Tazminatı” bölümünün birinci fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fıkranın iptali isteminin de REDDİNE karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi kararı uyarınca, Eğitim ve Öğretim Hizmetleri Sınıfına dahil öğretmen unvanlı kadrolarda fiilen öğretmenlik yapanlardan başöğretmen unvanını kazanmış olanlara en yüksek Devlet Memuru aylığının (ek gösterge dahil) brüt tutarının % 40`ı, uzman öğretmen unvanını kazanmış olanlara da % 20`sine kadar eğitim ve öğretim hizmetleri tazminatı ödenecektir.
– Anayasa Mahkemesi ayrıca belirtilen düzenlemelerin yürürlüğünün durdurulması istemini reddetmiş, kararın Resmi Gazete`de yayınlanmasından bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir.
EĞİTİM SEN; Anayasa Mahkemesinin belirtilen kararına saygılıdır. Ancak; 5204 sayılı Yasanın;
- Yeterince tartışılmadığı ve araştırılmadığına,
- Öğretmenlikteki başarının değerlendirilmesi için kullanılmakta olan araç, yöntem ve ölçütlerin, başarılı olanlarla olmayanları sağlıklı biçimde ayırmaya elverişli olmadığına,
- Öğrencilerin yarıştırılması ve “sınav maratonu”na öğretmenlerin de katılmasının doğru olmadığına,
- Seçkin nitelikler taşıdıkları varsayılan öğretmenlerin çalıştıkları okullarla ötekiler arasında ayrım yapıldığı izleniminin, yeni toplumsal huzursuzlukların kaynağı olabileceğine,
- Öğretmenliğin bir uzmanlık mesleği olduğu 1739 sayılı Yasada zaten belirtildiğinden, Öğretmenliği derecelendiren yeni yasal düzenlemenin, “kazanılmış haklar”ın ortadan kaldırılması sonucunu doğuran uygulamalara yol açacağına,
- Öğretmenliğin kariyer basamaklarına ayrılmasının, öğretmenler arasında da çatışmalara, sürtüşmelere ve huzursuzluklara yol açabileceğine,
7. Öğretmenliğin kariyer basamaklarına ayrılmasının, siyasal kadrolaşmayı da kolaylaştırabileceğine inanmaktadır.
