Eğitim Sen Genel Merkezi tarafından yapılan 2010-2011 eğitim öğretim yılında öğrenci velilerinin yapacağı ortalama eğitim harcamaları araştırması metni:
Milyonlarca öğrenci velisi, her yıl olduğu gibi, 2010-2011 eğitim-öğretim yılında yapacakları eğitim harcamalarını şimdiden düşünmeye başlamıştır. Eğitime ilk kez adım atacak olan pek çok öğrenci hangi şartlarda eğitime başlayacağının farkında olmasa da, okulların açılmasına sayılı günler kala öğrenci velilerini şimdiden “acı bir telaşın” sardığını söylememiz mümkündür. Her geçen yıl bir önceki yıla göre sürekli artan eğitim harcamaları, giderek bozulan gelir dağılımıyla birlikte öğrenci velilerinin bütçesini ciddi anlamda zorlar hale gelmiştir.
2010-2011 Eğitim Öğretim Yılında Velilerin Yapacağı Ortalama Eğitim Harcamaları (*)
(*) Tablo, ilköğretim öğrencileri baz alınarak hazırlanmıştır. 40 kalem üzerinden belirlenen harcama rakamları yaklaşık ve ortalama değerleri yansıtmaktadır. Yapılacak eğitim harcamaları öğrenci velilerinin gelir durumuna, oturulan semtlerin özelliklerine ve kentlerin gelişmişlik durumuna göre değişiklik gösterebilir. Velilerin ortaöğretimde okuyan öğrenciler için yapacağı eğitim harcamalarını hesaplamak için yukarıdaki rakamlara en az %30 oranında ekleme yapılması gerekmektedir. Meslek liseleri öğrencilerinin eğitim harcamaları aldıkları eğitimin niteliği gereği daha fazladır.
Türkiye İstatistik Enstitüsü`nün yıllık tüketici fiyatları endeksinde son bir yılda yaşanan değişimin yanı sıra; düşük, orta ve yüksek gelir gruplarına göre belirlenen eğitim maliyetlerinin ortalaması esas alınarak hesaplandığında eğitim harcamalarının, her eğitim-öğretim döneminde öğrenci velileri için her geçen yıl ciddi bir yük haline geldiği görülmektedir. Burada 40 kalem üzerinden yapılan hesaplamanın, bazı okulların özelliğine göre daha fazla kalem üzerinden yapılması mümkün olduğu gibi, bazı harcama kalemleri yıl içinde birkaç kez tekrar edeceğinden belirtilen harcama miktarının daha da artması mümkündür.
Eğitim hakkının uzun süredir bir hak olmaktan çıkıp, parası olanın yararlanabildiği bir “fırsat” haline dönüştürüldüğünün en somut göstergesi, öğrenci velilerinin her yıl çocukları için yapmak zorunda oldukları eğitim harcamalarıdır. Öğrenci velileri, her eğitim-öğretim yılında olduğu gibi, 2010-2011 eğitim-öğretim yılında da çocuklarının daha iyi eğitim alması için “ekonomik fedakarlık” yapacak, ilköğretimde çocuğu olan her veli, yıl boyunca ortalama 3.131 TL harcama yapmak zorunda kalacaktır. Anayasanın 42. maddesinde “ilköğretimde eğitim parasızdır” ifadesi yer almasına rağmen, bir ilköğretim öğrenci velisinin bir yılda ortalama 3.131 TL eğitim harcaması yapacak olması büyük bir çelişki olarak karşımıza çıkmaktadır.
Eğitim harcamaları okula öğrenciler ilk adımlarını atmadan başlamakta, “gönüllü bağış” adı altında öğrenci velilerinden kayıt paraları istenmektedir. Okula yeni başlayacak bir çocuk için hemen her okulda “gönüllü olarak” alındığı iddia edilen kayıt parası, okulların bulunduğu semtlerin gelir durumuna göre değişmektedir. Buna göre yoksul ailelerinin bulunduğu semtlerde öğrenci velilerinden en az 50 TL kayıt parası alınıyorken, gelir düzeyi yükseldikçe alınan kayıt parası katlanarak artmaktadır. Genel olarak öğrenci velilerinden istenen kayıt parası, ailelerin gelir durumuna göre ortalama 300 TL`yi bulmaktadır. Kimi yerlerde ise bu rakamların çok üzerinde kayıt paraları alınmaktadır.
İlköğretimde okuyan bir öğrencinin eğitim harcamalarına okul servisi masraflarını da eklediğimizde ortaya çıkan rakam birden yükselmektedir. Okul servislerinin 8 aylık ortalama maliyeti tek bir öğrenci için 1500 TL`yi bulmakta, ev ile okul arasındaki mesafe arttıkça servis ücretleri de artmaktadır. Örneğin İstanbul`da servis ücretleri 2010-2011 eğitim öğretim yılı için 0-3 km için aylık 130 TL, 20-25 km için aylık 305 TL olarak belirlenmiştir. Öğrenci velilerinin bu rakamları 8 ay boyunca ödemesi durumunda servis ücretleri ortalaması daha da yükselmektedir.
Lisede okuyan öğrencilerin giyim ve ulaşım masrafları ile birlikte velilerin eğitim harcamaları daha da artarken, liselerde okuyan öğrencilerin büyük bir bölümünün üniversiteye hazırlık için en az iki yıl dershanelere gittiği dikkate alındığında, ortaöğretimde velilerin sırtındaki ekonomik yükün daha da arttığı görülmektedir.
Tıpkı geçmiş yıllarda olduğu gibi 2010-2011 eğitim-öğretim yılında da, bütün resmi ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında okuyan öğrenciler için veliler bütçelerini çok zorlayan rakamlarda harcama yapmak zorunda kalacaktır. Bu rakamlara özel öğretmen, kurs ve dershane harcamalarının dahil olmaması, velilerin yapacağı eğitim harcamalarının büyüklüğünün burada belirtilenlerden daha da fazla olduğunu göstermektedir. Eğitim harcamalarının her geçen yıl yükselmesi birçok velinin çocuklarını okuldan almasına neden olmakta, sırf ekonomik güçlükler nedeniyle her yıl binlerce çocuk ve gencimiz eğitim sisteminin dışına itilerek, çalışma yaşamı içinde eğer iş bulabilirse “ucuz işgücü” haline getirilmektedir.
Eğitim sistemi, her geçen yıl daha fazla paralı hale getirilirken milyonlarca öğrenci velisi veliler çocuklarını okutabilmek için bütçelerine göre çok yüksek rakamlarla harcama yapmak zorunda bırakılmaktadır. Halkın ödediği vergileri, halkın ihtiyaçları için harcamaktan kaçınanlar, herkesin eşit ve parasız olarak yararlanması gereken eğitim hakkını para ile satmaya çalışanlar bu durumun öncelikli sorumlusudur. Krizle birlikte emekçi ailelerin yaşadığı yoksulluğu daha da derinleşmesi milyonlarca öğrenci velisini eğitim harcamalarını karşılayamayacak hale getirmiştir.
2002-2003 eğitim öğretim yılında bir öğrenci velisinin yaptığı eğitim harcaması ortalama 720 TL iken, aradan geçen 8 yıllık AKP iktidarı döneminde bu rakam ortalama 3.131 TL`ye yükselmiş, başka bir ifade ile velilerin cebinden yapılan eğitim harcamaları son 8 yıl içinde yaklaşık 4,5 kat artmıştır. Belirtilen rakamın ortaya çıkardığı en somut gerçek, özellikle son sekiz yıl içinde Türkiye`de eğitimin ticarileşmesi ve özelleştirilmesi yolunda büyük yol alındığını göstermektedir. Son sekiz yılda merkezi hükümetin eğitimin finansmanı içindeki payı azalırken, halkın eğitimin finansmanına katkısı sürekli artmıştır.
